İcarə avtomobilləri üçün icbari sığortada artırıcı əmsal: ACRA-nın mövqeyi və sədrin şərhi
Qısaca ACRA-nın mövqeyi. Azərbaycan Avtomobil İcarəsi Şirkətləri Assosiasiyası (ACRA) bütün icarə avtomobilləri üçün icbari avtomobil sığortasında vahid artırıcı əmsalın tətbiqinə qarşıdır. Assosiasiya tarifi hər şirkətin real zərər tarixçəsinə görə hesablamağı və konkret qəzaya görə əlavənin təqsirkar sürücüyə yazılması kimi qüvvədə olan prinsipi saxlamağı təklif edir.
Nə baş verir
2026-cı ilin aprelində Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı taksi kimi istifadə olunan avtomobillər üçün 1,5 əmsalı elan etdi. Bu norma İdarə Heyətinin 16 dekabr 2025-ci il tarixli 44/2 nömrəli qərarı ilə müəyyən edilib. «Avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə sığorta haqqı məbləğlərinin hesablanması Qaydası»nda «istifadə təyinatına görə» əmsallardan birdən fərqlənən yeganəsi budur. Taksilər üçün daha yüksək hədd də nəzərdə tutulub: yekun sığorta haqqı baza məbləğindən ən çoxu beş dəfə, digər avtomobillər üçün isə üç dəfə çox ola bilər.
Tezliklə mediada ekspert rəyləri yayıldı: oxşar əlavə haqq icarə avtomobillərinə də tətbiq oluna bilər, çünki il ərzində bir icarə avtomobilini çoxlu müxtəlif sürücü idarə edir. Hələlik bu, sadəcə müzakirədir. Qüvvədə olan qaydalarda icarə avtomobilləri üçün ayrıca əmsal yoxdur və ACRA-ya belə bir qərarın dərc olunmuş layihəsi barədə məlum deyil.
Tariflərə təzyiqin səbəbi aydındır. Banker.az-ın istinad etdiyi Mərkəzi Bank məlumatlarına görə, 2026-cı ilin yanvar–avqust aylarında icbari avtomobil sığortasında zərərlilik əmsalı 79,8%-ə çatıb. Ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 73,5%, 2024-cü ilin eyni dövründə isə 70,8% olub. Başqa sözlə, toplanan sığorta haqlarının təxminən beşdə dördü ödənişlərə gedib. Həmin məlumata görə, ödənişlər yığımlardan təxminən iki dəfə daha sürətli artıb.
İcarə avtomobilinin sığortası bu gün necə hesablanır
İcarə avtomobili şirkətə məxsusdur, ona görə də onun sığortası hüquqi şəxslər üçün qaydalarla hesablanır:
- Hüquqi şəxs əmsalı — 1,40. O, 2022-ci ildən tətbiq olunur və fiziki şəxslər üçün sürücülük stajı və yaşa görə əmsalın yerinə tətbiq edilir.
- Sığorta tarixçəsi nəzərə alınmır. 2026-cı ilin iyunundan bonus-malus sistemini 0,6-dan 3-ə qədər dəyişən sığorta tarixçəsi əmsalı əvəz edib. Lakin taksi istisna olmaqla, hüquqi şəxslər üçün bu əmsal 1-ə bərabər sabitlənib: heç bir sığorta hadisəsi olmayan şirkət endirim almır, tez-tez qəzaya düşən şirkət isə artıq ödəmir.
- Əlavə təqsirkar sürücünün tarixçəsinə yazılır. Taksi kimi istifadə olunmayan şirkət avtomobilində qəza sürücünün təqsiri ilə baş veribsə, əlavə sükan arxasında olan şəxsin sığorta tarixçəsinə yazılır. Şirkətə məxsus taksilər üçün qayda fərqlidir: ödənilmiş hər sığorta hadisəsinə görə 30% əlavə şirkətin özünə tətbiq olunur.
ACRA vahid əmsala niyə qarşıdır
O, vicdanlı ilə vicdansızı ayırmır. Baxış, texniki xidmət və sürücülərin yoxlanması üzrə dəqiq reqlamentləri olan şirkət ofisi və qaydaları olmayan operatorla eyni məbləği ödəyərdi.
O, qanuni işləyənləri cəzalandırır. Qeyri-rəsmi işləyən icarə şirkətləri yeni əmsala görə daha diqqətli olmayacaq. Əlavə haqqı açıq işləyən və hər avtomobili sığortalayan şirkətlər ödəyəcək.
O, real qəza göstəriciləri ilə bağlı deyil. Şirkətlər onsuz da hüquqi şəxslər üçün artırılmış əmsal ödəyir. Yalnız fəaliyyət növünə görə daha bir əlavə haqq konkret parkda neçə qəza olduğuna baxmadan hamı üçün tarifi qaldırardı.
Nəticədə müştəri ödəyir. Sığorta xərcləri icarə qiymətinə daxildir. Vahid əmsal hər bir turistin və ezamiyyətdə olan şəxsin səfərini, heç vaxt qəzaya düşməsə belə, bahalaşdırardı.
ACRA nə təklif edir
- Riski şirkətin tarixçəsinə görə qiymətləndirmək. İcarə şirkətləri üçün fiziki şəxslərə şamil edilən hədlər daxilində sığorta tarixçəsi əmsalı tətbiq etmək, lakin onu bir avtomobilə düşən sığorta hadisələrinin tezliyinə görə hesablamaq. Belə olduqda böyük və kiçik park bərabər şəraitdə olur: qəzasız park endirim alır, qəzalı park isə artırılmış haqq ödəyir.
- «Təqsirkar ödəyir» prinsipini saxlamaq. Konkret qəzaya görə əlavə bundan sonra da onu törədən sürücüyə yazılmalı, şirkətin əmsalı isə parkın ümumi qəza səviyyəsini əks etdirməlidir. İcarə müqaviləsində sürücünün adı göstərilir, ona görə də təqsirkarı müəyyən etmək asandır.
- Təsdiqlənmiş standartları nəzərə almaq. ACRA-nın «Ağ siyahısı»nın üzvləri 8 meyar üzrə müstəqil auditdən keçir. Onların arasında hər təhvildə fotoşəkilli baxış aktı, hər avtomobildə CDW və TPL sığortası və parkın reqlament üzrə texniki vəziyyəti var. Təmiz tarixçə və təsdiqlənmiş standartlar endirim hüququ verməlidir.
- Qərarları məlumatlara əsasən qəbul etmək. İcarə üçün tarifi dəyişməzdən əvvəl məhz bu seqmentin zərərlilik statistikasını dərc etmək lazımdır. Mərkəzi Bankın 2024–2026-cı illər üçün Maliyyə sektorunun inkişafı strategiyasının icrasına dair aprel hesabatında risk əsaslı sığorta tariflərinin hesablanması üzrə konsepsiyanın hazırlanmasından bəhs olunur və ACRA məhz bu yanaşmanı dəstəkləyir.
İcarə şirkətləri riski artıq indi necə idarə edir
İcarə parkının qəza riski hər yerdə eyni deyil — bu, şirkətin avtomobillər və müştərilərlə necə işləməsindən asılıdır. «Ağ siyahı»nın üzvləri nizamnamənin ümumi qaydalarına əməl etməyə borcludur, bir çoxu isə daha irəli gedir. Məsələn, Karavan Rent A Car in Baku şirkətində texniki xidmət hər 5000 km-dən bir aparılır, təkərlər hər 50 000 km-dən bir dəyişdirilir, sükan arxasına isə ən azı bir illik stajı olan 21 yaşdan etibarən sürücülər buraxılır; 21–23 yaşlılar üçün «Bütün risklər — sıfır» paketi mütləqdir.
Vahid əmsalın görmədiyi, sığorta tarixçəsi əmsalının isə gördüyü fərqlər məhz bunlardır: parka diqqətli münasibət zamanla daha aşağı tarifə çevrilir.
ACRA sədrinin media üçün şərhi
«Biz sığortanın riski əks etdirməsinə qarşı deyilik. Biz vicdanlı icarə şirkətinin baxış aktı və sığortası olmadan işləyənlərin əvəzinə ödəməsinə qarşıyıq.
Vahid əmsal sadə həlldir, amma hamını eyni cür cəzalandırır. Bazarda diqqətlini diqqətsizdən ayıran alət artıq var — sığorta tarixçəsi. Biz onu icarə şirkətlərinə də tətbiq etməyi və qəzaya görə onu törədənin ödəməsi qaydasını saxlamağı təklif edirik.
Biz tənzimləyici orqan və sığortacılarla dialoqa açığıq — orta bazar rəqəmlərinin deyil, məlumatların dilində».
İcarə müştəriləri üçün suallar və cavablar
Yeni sığorta qaydalarına görə icarə bahalaşacaqmı?
Bu gün qüvvədə olan qaydalarda icarə avtomobilləri üçün ayrıca əlavə yoxdur. İcarə qiymətlərini isə hər şirkət özü müəyyən edir — ACRA onları razılaşdırmır.
Sükan arxasında icarəçi olanda icbari sığorta qüvvədədirmi?
Bəli. «İcbari sığortalar haqqında» Qanuna görə, avtonəqliyyat vasitəsini qanuni əsaslarla istismar edən hər bir şəxs sığortalı hesab olunur, ona görə də müqaviləyə yazılmış müştəri icbari sığorta çərçivəsində sığortalanıb.
İcarə avtomobilində qəza mənim sığorta tarixçəmə təsir edəcəkmi?
Bəli, əgər qəzanın təqsirkarı sizsinizsə: əlavə şəxsi sığorta tarixçənizə yazılacaq. Azərbaycanda öz avtomobiliniz varsa, bu, onun sığortasının qiymətinə təsir edəcək.
ACRA haqqında
Azərbaycan Avtomobil İcarəsi Şirkətləri Assosiasiyası (ACRA) ölkədə icarə şirkətlərinin 2026-cı ildə yaradılmış ilk peşəkar birliyidir. Üzvləri vahid nizamnamə ilə işləyir. Auditdən keçən şirkətlər ictimai «Ağ siyahı»ya daxil edilir: nizamnaməni pozmağa görə xəbərdarlıq, təkrar pozuntuya görə isə siyahıdan çıxarılma tətbiq olunur. Assosiasiyanın sədri Karavan Rent A Car in Baku şirkətidir.
Media sorğuları: mail@karavan.az
